آیین چهارشنبه سوری |چهارشنبه 1387/12/28 | 9:49 AM
*آیین چهارشنبه سوری*
سرخي تو از من، زردي من از تو
دکتر کورش نيکنام موبد زرتشتي و پژوهشگر در آداب و سنن
ايران باستان، عقيده دارد که چهارشنبه سوري هيچ ارتباطي با ايران باستان و زرتشتيان
ندارد و شکل گيري اين مراسم را پس از حمله اعراب به ايران
ميداند.
باشگاه جواني برنا/فاطمه قره داغي- يکي از آئين هاي سالانه ايرانيان
چهارشنبه سوري است. ايرانيان آخرين سه شنبه سال خورشيدي را با بر افروختن آتش و
پريدن از روي آن به
استقبال نوروز ميروند.
چهارشنبه سوري، يک جشن بهاري است که پيش از رسيدن نوروز برگزار
ميشود.مردم در اين روز براي دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوهايشان مراسمي را
برگزار ميکنند که ريشه اش به قرن ها پيش باز ميگردد.
سرخي تو از من، زردي من از تو
مراسم ويژه آن در شب چهارشنبه صورت ميگيرد، براي مراسم در گوشه و
کنار کوي و برزن نيز بچه ها آتش هاي بزرگ ميافروزند و از روي آن ميپرند و ترانه (سرخی تو از من، زردي من از تو )
ميخوانند.
ظاهرا مراسم چهارشنبه سوري برگرفته از آئين هاي کهن ايرانيان است
که همچنان در ميان آنها و با اشکال ديگر در ميان باقي بازماندگان اقوام آريائي رواج
دارد.
اما دکتر کورش نيکنام موبد زرتشتي و پژوهشگر در آداب و سنن ايران باستان،
عقيده دارد که چهارشنبه سوري هيچ ارتباطي با ايران باستان و زرتشتيان ندارد و شکل
گيري اين مراسم را پس
از
حمله اعراب به ايران ميداند.
در ايران باستان هفت روز هفته نداشتيم.در ايران كهن هر يك
از سي روز ماه، ناميويژه
دارد، كه نام فرشتگان است. شنبه و يکشنبه و... بعد
از تسلط اعراب به فرهنگ ايران
وارد شد. بنابراين اينکه ما شب چهارشنبه اي را جشن بگيريم (چون چهارشنبه در فرهنگ
عرب روز نحس هفته بوده ) خودش گوياي اين هست که چهارشنبه سوري بعد
از اسلام در ايران مرسوم شد.
"بنابراين، اين آتش چهارشنبه سوري بازمانده آن آتش افروزي روز آخر سال در
ايران باستان است و زرتشتيان به احتمال زياد براي اينکه اين سنت
از بين نرود، نحسي چهارشنبه
را بهانه کردند و اين جشن را با اعتقاد اعراب منطبق کردند و شد چهارشنبه سوري."
بخش كردن ماه به چهار هفته در ايران،پس
از ظهور اسلام است و شنبه و
يك شنبه و دوشنبه و........ناميدن روز هاي هفته
از زمان رواج آن است.شنبه
واژه اي سامي و درآمده به زبان فارسي و در اصل "شنبد" بوده است.
"سور "در زبان و ادبيات فارسي و برخي گويش هاي ايراني به معناي
"جشن"،"مهماني"و "سرخ" آمده است.
مراسم چهارشنبه سوري يک نوع بوته افروزي
در ايران رسم است كه پيش از پريدن آفتاب، هر خانواده
بوته هاي خار و گزني را كه از پيش فراهم كرده اند روي
بام يا زمين حياط خانه و يا در گذرگاه در سه يا پنج يا هفت «گله» كپه ميكنند. با
غروب آفتاب و نيم تاريك شدن آسمان، زن و مرد و پير و جوان گرد هم جمع ميشوند و
بوته ها را آتش ميزنند. در اين هنگام از بزرگ تا كوچك هر كدام سه
بار از روي بوته هاي
افروخته ميپرند، تا ضعف و زردي ناشي از بيماري و غم و محنت را از خود بزدايند و سلامت و
سرخي و شادي به هستي خود بخشند. مردم در حال پريدن از روي آتش ترانه هايي
ميخوانند.
"زردي من از تو، سرخي تو از من "
"غم برو شادي
بيا، محنت برو روزي بيا "
"اي شب چهارشنبه، اي كليه جاردنده، بده مراد بنده
"
خاکستر چهارشنبه سوري، نحس است، زيرا مردم هنگام پريدن از روي آن، زردي و ييماري خود
را، از راه جادوي سرايتي،
به آتش ميدهند و در عوض سرخي و شادابي آتش را به خود منتقل ميکنند. سرود "زردي من از تو / سرخي تو از من"
هرخانه زني خاكستر را در خاك انداز جمع ميكند و آن را
از خانه بيرون ميبرد و در سر
چهار راه، يا در آب روان ميريزد. در بازگشت به خانه، در خانه را ميكوبد و به
ساكنان خانه ميگويد كه
از
عروسي ميآيد و تندرستي و شادي براي خانواده آورده است.
در اين هنگام اهالي خانه در را به رويش ميگشايند. او بدين گونه همراه خود
تندرستي و شادي را براي يك سال به درون خانه خود ميبرد. ايرانيان عقيده دارند كه
با افروختن آتش و سوزاندن بوته و خار فضاي خانه را
از موجودات زيانكار
ميپالايند و ديو پليدي و ناپاكي را
از محيط زيست دور و پاك
ميسازند. براي اين كه آتش آلوده نشود خاكستر آن را در سر چهارراه يا در آب روان
ميريزند تا باد يا آب آن را با خود ببرد.
مراسم كوزه
شكني
مردم پس
از آتش
افروزي مقداري زغال به نشانه سياه بختي،كمينمك به علامت شور چشمي، و يك سكه دهشاهي
به نشانه تنگدستي در كوزه اي سفالين مياندازند و هر يك
از افراد خانواده يك بار كوزه
را دور سر خود ميچرخاند و آخرين نفر، كوزه را بر سر بام خانه ميبرد و آن را به
كوچه پرتاب ميكند و ميگويد: «درد و بلاي خانه را ريختم به توي كوچه» و باور دارند
كه با دور افكندن كوزه، تيره بختي، شور بختي و تنگدستي را
از خانه و خانواده دور
ميكنند.
همچنين گفته مي شود وقتي ميتراييسم
از تمدن ايران باستان در جهان
گسترش يافت،در روم و بسياري
از کشورهاي اروپايي،روز 21
دسامبر ( 30 آذر ) به عنوان تولد ميترا جشن گرفته مي شد.ولي پس
از قرن چهارم ميلادي در پي
اشتباهي كه در محاسبه روز كبيسه رخ داد اين روز به 25 دسامبر انتقال يافت.
فال گوش نشيني
زنان و دختراني كه شوق شوهر كردن دارند يا آرزوي زيارت و مسافرت، غروب شب
چهارشنبه نيت ميكنند و
از
خانه بيرون ميروند و در سر گذر يا سر چهارسو ميايستند و گوش به صحبت رهگذران
ميسپارند و به نيك و بد گفتن و تلخ و شيرين صحبت كردن رهگذران تفال ميزنند. اگر
سخنان دلنشين و شاد
از
رهگذران بشنوند،حاجت و آرزوي خود را برآورده ميپندارند. ولي اگر سخنان تلخ و اندوه
زا بشنوند، رسيدن به مراد و آرزو را در سال نو ممكن نخواهند دانست.
قاشق زني
زنان و دختران آرزومند و حاجت دار، قاشقي با كاسه اي مسين برميدارند و شب
هنگام در كوچه و گذر راه ميافتند و در برابر هفت خانه ميايستند و بي آنكه حرفي
بزنند پي در پي قاشق را بر كاسه ميزنند. صاحب خانه كه ميداند قاشق زنان نذر و
حاجتي دارند، شيريني يا آجيل، برنج يا بنشن و يا مبلغي پول در كاسه هاي آنان
ميگذارد. اگر قاشق زنان در قاشق زني چيزي به دست نياورند،
از برآمدن آرزو و حاجت خود
نااميد خواهند شد. گاه مردان به ويژه جوانان، چادري بر سر مياندازند و براي
خوشمزگي و تمسخر به قاشق زني در خانه هاي دوست و آشنا و نامزدان خود ميروند.
آش چهارشنبه سوري
خانواده هايي كه بيمار يا حاجتي داشتند براي برآمدن حاجت و بهبود يافتن
بيمارشان نذر ميكردند و در شب چهارشنبه آخر سال «آش ابودردا» يا «آش بيمار»
ميپختند و آن را اندكي به بيمار ميخوراندند و بقيه را هم در ميان فقرا پخش
ميكردند.
تقسيم آجيل چهارشنبه سوري
زناني كه نذر و نيازي ميكردند در شب چهارشنبه آخر سال، آجيل هفت مغز به
نام «آجيل چهارشنبه سوري»
از دكان رو به قبله ميخريدند
و پاك ميكردند و ميان خويش و آشنا پخش ميكردند و ميخوردند. به هنگام پاك كردن
آجيل، قصه مخصوص آجيل چهارشنبه، معروف به قصه خاركن را نقل ميكردند. امروزه، آجيل
چهارشنبه سوري جنبه نذرانه اش را
از دست داده و
از تنقلات شب چهارشنبه سوري
شده است.
گرد آوردن بوته، گيراندن و پريدن
از روي آن و گفتن عبارت "زردي
من از تو، سرخي
تو از من" شايد مهمترين اصل شب
چهارشنبه سوري است. هر چند که در سالهاي اخير متاسفانه اين رسم شيرين جايش را به
ترقه بازي و استفاده
از
مواد محترقه و منفجره خطرناک داده است.
مراسم ديگري مانند توپ مرواريد، فال گوش، آش نذري پختن، آب پاشي، بخت
گشائي دختران، دفع چشم زخمها، فال گزفتن هم در اين شب جزو مراسمات جالب و جذاب
است.
تحريف آيين چهارشنبه سوري
يافته هاي
پژوهشي نشان ميدهد كه تماميآيين ها و يادمان هايي كه مردم ايران در هنگامه
گوناگون بر پا ميداشتند و بخشي از آنها همچنان در فرهنگ اين
سرزمين پايدار شده است، با منش، اخلاق و خرد نياكان ما در آميخته بود و در همه
آنها، اعتقاد به پروردگار، اميد به زندگي، نبرد با اهريمنان و بدسگالان و مرگ
پرستان، در قالب نمادها، نمايش ها و آيين هاي گوناگون نمايشي گنجانده شده بود.
رفتار خشونت آميز و مغاير با عرف و منش جامعه نظير آنچه كه امروزه تحت نام
چهارشنبه سوري شاهد آن هستيم، در هيچكدام
از اين آيين ها ديده نميشود.
بهتر است بگوييم، كساني كه با منفجر كردن ترقه و پراكندن آتش سلامتي مردم
را هدف ميگيرند، با تن دادن به رفتاري آميخته به هرج و مرج روحي، آيين چهارشنبه
سوري را تحريف كرده اند.
به وبلاگمون سر بزنی همیشه *** نظر بدی به مطلباش چی میشه

نوشته شده توسط در به در از این طرف و اون طرف!|
[+] | موضوع:
مناسبت ها |